Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku w Polsce obowiązywała ustawa z dnia 27 maja 1919 roku o państwowej wyłączności poczty, telegrafu i telefonu, obejmująca również wyłączność w zakresie wszelkich urządzeń radiowych. W świetle tych przepisów posiadanie radioodbiornika było wówczas nielegalne.

Wraz z obserwowanym szybkim rozwojem radiotechniki zaczęto zapowiadać zmianę obowiązujących regulacji. Zawiązano Stowarzyszenie Radiotechników Polskich, które podjęło intensywną działalność, zakładając oddziały terenowe oraz sekcje radioamatorskie. Miało to istotne znaczenie, gdyż głos licznej i dobrze zorganizowanej społeczności zaczął być coraz wyraźniej słyszalny.

Dodatkowym impulsem stała się Wystawa Radiowa w Poznaniu w marcu 1924 roku, na której zaprezentowano 17 urządzeń radiowych, w tym 10 radioodbiorników zmontowanych przez radioamatorów oraz 7 odbiorników wystawionych przez firmy radiotechniczne. Wydarzenie to wyraźnie ukazało skalę zainteresowania radiem oraz potencjał środowiska radioamatorskiego.

Latem 1924 roku ogłoszono długo oczekiwaną ustawę, mającą uregulować sytuację prawną w zakresie posiadania i eksploatacji urządzeń radiowych odbiorczych i nadawczych. Choć nie rozwiązywała ona wszystkich problemów, stanowiła początek gwałtownego rozwoju krótkofalarstwa w Polsce.

Bardzo ważną rolę w tym procesie odegrało czasopismo „Radio Amator”, którego pierwszy numer ukazał się 24 września 1924 roku i szybko stał się głównym forum wymiany wiedzy oraz doświadczeń wśród polskich radioamatorów.

Jak wspomniano w punkcie pierwszym (Krótka historia narodzin krótkofalarstwa), w roku 1925 w Paryżu odbył się kongres założycielski Międzynarodowej Unii Radioamatorów (IARU). Dzięki wysiłkom braci Odyńców zwołano w Warszawie Pierwszy Ogólnopolski Zjazd Radioamatorów, na którym wyłoniono delegację na paryski kongres. Na miejscu okazało się, że doświadczenia Polski w zakresie organizacji klubów radioamatorskich są bardzo znaczące na tle innych państw. Na początku 1925 roku w Polsce zarejestrowanych było już około 100 radioklubów.

Członkowie polskiej delegacji brali bardzo aktywny udział w obradach kongresu założycielskiego IARU oraz uczestniczyli w pracach większości powołanych komisji. Przy okazji kongresu ujawniła się również interesująca kwestia terminologiczna. W obiegu funkcjonowały wówczas dwa określenia: „radionadawca” oraz „radioamator”.

Polska delegacja prezentowała stanowisko, zgodnie z którym termin „radioamator” odnosił się do każdego majsterkowicza zajmującego się budową urządzeń radiowych, nawet wyłącznie odbiorczych, i będącego członkiem radioklubu, natomiast określenie „radionadawca” miało oznaczać osobę zainteresowaną amatorską komunikacją radiową. Większość uczestników kongresu była jednak zdania, że termin „radioamator” powinien oznaczać przede wszystkim nadawcę, a więc osobę poświęcającą się dwustronnej komunikacji radiowej.

Zwyciężył ten drugi pogląd i w większości sprawozdań, relacji oraz artykułów zaczęło dominować określenie „radioamator”. Dopiero po kongresie IARU, po przydzieleniu amatorom pasm krótkofalowych, zaczęło stopniowo pojawiać się słowo „krótkofalowiec”.

Jednak do dziś w wielu językach utrzymało się określenie „radioamator” (np. ang. ham radio, amateur radio), a termin „krótkofalowiec” używany jest w znacznie węższym zakresie. W Polsce słowo to nabrało szczególnego znaczenia, zwłaszcza po powołaniu Polskiego Związku Krótkofalowców.

Polska w tym okresie nie posiadała jeszcze własnej stałej stacji radiofonicznej. Pod naciskiem społecznym oraz na skutek zabiegów licznych radioklubów uruchomiono jednak w dniu 15 stycznia 1925 roku w Warszawie stację radiofoniczną Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego. Niestety, po zaledwie trzech miesiącach działalności stacja ta zaprzestała nadawania z powodu wysokich kosztów eksploatacji.

Na przełomie lat 1925 i 1926 powstało „Polskie Radio” Spółka Akcyjna, które uzyskało koncesję na budowę i eksploatację stacji radiofonicznej w Polsce. Wkrótce rozpoczęto regularne nadawanie na fali o długości 480 metrów z mocą 1,5 kilowata.

Uruchomienie stacji nadawczej Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie w dniu 15 stycznia 1925 roku uznaje się dziś za symboliczny początek radiofonii w Polsce.

Ważne miejsce w rozwoju krótkofalarstwa w Polsce na początku lat dwudziestych zajmowało czasopismo „Radio Amator”. Jego tematyka koncentrowała się na zagadnieniach związanych z krótkofalarstwem, problematyce technicznej oraz organizacji ruchu radioamatorskiego. Na łamach pisma zamieszczano również opinie i wypowiedzi czytelników, co sprzyjało integracji środowiska.

Dużą zasługą redakcji „Radio Amatora” było podjęcie inicjatywy druku kart QSL dla polskich krótkofalowców. W owym czasie wielu radioamatorów nie miało jeszcze świadomości istnienia kart QSL ani wiedzy na temat tego, jaka powinna być ich właściwa forma i zawartość.

Od roku 1925 odnotowuje się wyraźny wzrost liczby krótkofalowców w Polsce. W tej sytuacji konieczne stało się organizowanie środowiska w formie klubów, towarzystw i stowarzyszeń. Pierwsze kluby krótkofalarskie w Polsce powstały we Lwowie oraz w Warszawie.

We Lwowie zorganizowano „Lwowski Klub Krótkofalowców”, znany pod skrótem LKK, natomiast w Warszawie powstał „Polski Klub Radionadawców” (PKR), którego nazwę w 1927 roku zmieniono na PKRN. Spośród tych dwóch ośrodków szczególnie dynamicznie rozwijał swoją działalność klub lwowski, nadając jej stopniowo charakter ogólnopolski.

Krótkofalowcy z wielu miast zapisywali się do LKK, co doprowadziło do tego, że pod koniec 1928 roku klub ten stał się faktycznie organizacją ogólnokrajową. Dnia 30 września 1928 roku LKK zgłosił swoje przystąpienie do Międzynarodowej Unii Radioamatorów (IARU) jako polska sekcja tej organizacji – przy czym należy przypomnieć, że Polska była jednym z krajów założycielskich IARU.

W grudniu 1928 roku zarząd LKK podzielił obszar całego kraju na pięć okręgów (dystryktów), na czele których stanęli:

• Okręg warszawski – TPAI, Władysław Wysocki
• Okręg lwowski – TPAR,  Jan Ziembicki
• Okręg poznański – TPKX, Zygmunt Bresiński
• Okręg wileński – TPBP, Stanisław Kownacki
• Okręg krakowski – TPZO, Józef Kaczor.

Zainteresowanie radiem oraz dynamiczny rozwój amatorskich stacji nadawczych i klubów krótkofalarskich doprowadziły do powstania ogólnopolskiej organizacji zrzeszającej polskich krótkofalowców. W 1930 roku utworzono Polski Związek Krótkofalowców (PZK).

Powstanie PZK poprzedził zjazd delegatów klubów krótkofalarskich, który odbył się w dniach 14–15 czerwca 1929 roku. Podczas obrad omawiano projekt utworzenia Polskiego Związku Krótkofalowców oraz założenia przyszłego statutu. Następnie, w dniach 22–24 lutego 1930 roku, odbyło się pierwsze konstytuujące Walne Zgromadzenie PZK. Uchwalono wówczas pierwszy statut oraz wybrano pierwszy Zarząd Główny Związku: prezesem został prof. Groszkowski, wiceprezesem inż. Siennicki, a członkami zarządu prof. Sokolcow i Cichowicz.

Proces formalnej legalizacji organizacji napotkał jednak liczne trudności natury prawnej. Po zgłoszeniu zastrzeżeń przez Komisariat Rządu na m.st. Warszawę, a także po długotrwałych negocjacjach, kompromisach i wprowadzeniu wymaganych poprawek, Walne Zgromadzenie PZK w dniu 15 marca 1931 roku jednogłośnie przyjęło nowy, obowiązujący statut.

W części opracowań historycznych zjazd z lutego 1930 roku bywa określany mianem zebrania organizacyjnego, jednak w powszechnym obiegu przyjmuje się, że Polski Związek Krótkofalowców powstał w 1930 roku. Międzynarodowa Unia Radioamatorów (IARU) uznała PZK za ogólnopolską organizację dopiero w grudniu 1932 roku, co ogłoszono oficjalnie w kwietniowym numerze czasopisma „QST” z 1933 roku. Przed przyjęciem Polski do struktur IARU dokonano weryfikacji, czy PZK rzeczywiście reprezentuje wszystkie polskie kluby krótkofalarskie oraz czy jego statut został prawnie zatwierdzony i obowiązuje.

W świetle zachowanych dokumentów oraz dostępnej literatury można uznać, że rok 1926 zamknął niezwykle burzliwy, lecz zarazem twórczy okres narodzin polskiego krótkofalarstwa. Jego symbolicznym ukoronowaniem było oficjalne przyjęcie Polski do IARU w 1932 roku.

Rodzi się jednak naturalne pytanie: co było dalej?

Jak wskazano powyżej, działalność klubów radionadawców koncentrowała się na dążeniu do utworzenia jednolitej organizacji zrzeszającej polskich krótkofalowców. Pracom tym przewodził Lwowski Klub Krótkofalowców, co ostatecznie doprowadziło do powstania Polskiego Związku Krótkofalowców.

Równocześnie polscy krótkofalowcy zaczęli osiągać coraz wyższy poziom w pracy DX-owej. W 1929 roku Tadeusz Heftman (TPAX) uzyskał pierwsze w Polsce potwierdzenie łączności zagranicznej. W tym samym okresie lwowski krótkofalowiec SP3AR nawiązał pierwsze w kraju łączności z Sumatrą, Persją (obecnie Iranem) oraz Abisynią (obecnie Etiopią).

Rok 1929 przyniósł również istotne zmiany w zakresie formalno-prawnym. Ministerstwo Poczt i Telegrafów rozpoczęło wówczas wydawanie pierwszych państwowych licencji nadawczych, oznaczonych prefiksem SP1, które zastąpiły dotychczasowe pozwolenia wydawane przez radiokluby. Przykładowo, stacja SP3AO otrzymała nowy znak SP1AA, natomiast SP3MC – znak SP1AB. Od tego momentu prefiks SP3 oznaczał stacje nielicencjonowane, działające na podstawie zezwoleń klubowych, natomiast stacje posiadające prefiks SP1 były stacjami licencjonowanymi przez państwo.

Prefiks SP2 przeznaczono dla stacji wojskowych, natomiast kolejne licencje z prefiksem SP3 zaczęto wydawać dopiero w 1938 roku, po wyczerpaniu całej puli znaków serii SP1.

Kolejne lata przyniosły dalsze osiągnięcia polskich krótkofalowców. Od strony organizacyjnej regularnie odbywały się walne zgromadzenia klubów krótkofalarskich, które koordynowały działalność lokalnych środowisk radioamatorskich.

W okresie od lutego 1931 do marca 1933 roku nasłuchowiec z Kraśnika, PL423 – Zbigniew Rybka (późniejszy SP8HR), wykonał ponad 40 000 nasłuchów, co stanowiło jedno z największych osiągnięć tego typu w kraju. Pod koniec 1934 roku polskie kluby krótkofalarskie skupiały już około 630 członków.

Rok 1935 przyniósł znaczny wzrost zainteresowania kursami przygotowującymi do uzyskania świadectwa uzdolnienia. W 1936 roku do Polskiego Związku Krótkofalowców przystąpił Związek Harcerstwa Polskiego, co znacząco poszerzyło społeczne zaplecze organizacji. Opublikowana w tym samym roku lista krajów zrzeszonych w IARU obejmowała już 231 pozycji.

W sierpniowym numerze czasopisma „QST” z 1938 roku po raz pierwszy pojawił się na liście kandydatów do dyplomu DXCC znak wywoławczy SP. Była to stacja SP1AR ze Lwowa. W tym okresie program DXCC obejmował 42 członków rzeczywistych oraz 90 kandydatów. Zgłaszane były kolejne polskie kandydatury – drugą stacją z Polski została SP1LP z Łodzi.

Pierwsza połowa 1939 roku przebiegała jeszcze względnie normalnie, choć coraz wyraźniej odczuwalne było narastające napięcie polityczne zapowiadające nadchodzące dramatyczne wydarzenia. Na początku 1939 roku Lwowski Klub Krótkofalowców ukończył w swoim laboratorium serię przenośnych, standardowych stacji nadawczo-odbiorczych średniej mocy, wyposażonych w nowoczesne lampy serii „E”. W marcu tego samego roku do klubu przystąpił 450. członek.

Wybuch II wojny światowej uniemożliwił dalsze aktualizacje list DXCC, zahamował rozwój krótkofalarstwa i podporządkował całą działalność radioamatorską realiom czasu wojny.

Opracował: J. Kowalski SP8HPW