Powstanie oddziału lubelskiego Polskiego Związku Krótkofalowców wpisuje się w historię wielu oddziałów terenowych powoływanych w tym samym okresie. Było to bezpośrednio związane z reaktywacją działalności Polskiego Związku Krótkofalowców po siedmioletnim okresie niebytu, spowodowanym włączeniem Związku w roku 1950 – podobnie jak wielu innych organizacji i stowarzyszeń – w struktury Ligi Przyjaciół Żołnierza (LPŻ).

Przemiany polityczne oraz społeczno-gospodarcze w roku 1956 umożliwiły podjęcie kolejnej reaktywacji PZK. W tym miejscu warto przywołać chronologię wydarzeń związanych z działalnością i reaktywacją Polskiego Związku Krótkofalowców:

• 1930 – powołanie (założenie) Polskiego Związku Krótkofalowców.
• 1939–1944 – okres II wojny światowej. Zawieszenie lub likwidacja działalności większości organizacji, w tym PZK. Za posiadanie jakiegokolwiek urządzenia radiowego groziła kara śmierci, co dotyczyło również odbiorników radiowych.
• 1944–1949 – powstanie państwa polskiego według nowej koncepcji ustrojowej (ustrój socjalistyczny pod przewodnią rolą ZSRR). Tworzenie nowych organizacji lub reaktywacja przedwojennych zgodnie z linią polityczną władz.
• 1947–1948 – zwołanie i przeprowadzenie dwóch zjazdów założycielskich Polskiego Związku Krótkofalowców. Była to de facto reaktywacja organizacji założonej w 1930 roku.
• 1948–1950 – intensywny rozwój działalności PZK, tworzenie struktur terenowych oraz pozyskiwanie członków. Sieć terenowa składała się już z siedmiu oddziałów: Warszawa, Łódź, Kraków, Częstochowa, Katowice, Bydgoszcz i Poznań. Dokonano podziału kraju na dziewięć okręgów. W roku 1949 Ministerstwo Poczt i Telegrafów zaczęło wydawać pierwsze licencje amatorskie.
• 1950–1956 – przymusowa centralizacja działalności organizacji społecznych związana z utworzeniem Ligi Przyjaciół Żołnierza. Do LPŻ włączono m.in. Radę Radioklubów, Polski Związek Motorowy, Aeroklub Polski oraz Polski Związek Krótkofalowców. Nazwy tych organizacji zniknęły, zastąpione nazwą „Liga Przyjaciół Żołnierza”. Do końca 1956 roku krótkofalarstwo w Polsce rozwijało się w strukturach LPŻ. Tłumaczy to fakt, że pierwsza licencja klubowa w Lublinie została wydana w roku 1954 dla stacji SP8KAF jako klubu LPŻ, natomiast dopiero jesienią 1957 roku licencję otrzymała stacja SP8PLU Lubelskiego Klubu Krótkofalowców PZK.
• 1957 – uchwala Naczelnej  Rady Radioklubów   przy Zarządzie Głównym LPŻ o wystąpieniu ze struktur LPŻ i reaktywacji Polskiego Związku Krótkofalowców, co miało miejsce  11 stycznia 1957 roku.

W wielu publikacjach pojawia się wątek reaktywacji Polskiego Związku Krótkofalowców. Kolejne reaktywacje dotyczą tej samej organizacji, powstałej w roku 1930, i są następstwem II wojny światowej oraz różnorodnych działań politycznych podejmowanych na najwyższych szczeblach władzy państwowej. Warto podkreślić, że okoliczności polityczno-społeczne w roku 1957 zostały bardzo umiejętnie wykorzystane przez polskich krótkofalowców, zwłaszcza przez tych, którzy działali jeszcze przed II wojną światową.

Początkiem zmian była niespodziewana uchwała Naczelnej Rady Radioklubów przy Zarządzie Głównym Ligi Przyjaciół Żołnierza o reaktywacji Polskiego Związku Krótkofalowców, podjęta 11 stycznia 1957 roku. Należy podkreślić, że trzon Rady stanowili przedwojenni krótkofalowcy, na czele z Anatolem SP5CM. To oni, ku zaskoczeniu kierownictwa LPŻ, podjęli decyzję o wystąpieniu ze struktur tej organizacji.

Niezwłocznie powołany Komitet Organizacyjny, w tempie iście ekspresowym – jak na ówczesne realia – przygotował i uzgodnił z właściwymi organami państwowymi niezbędne dokumenty organizacyjne, w tym statut PZK, oraz przeprowadził pozostałe czynności formalne. W efekcie 23 czerwca 1957 roku zwołany został zjazd, który wybrał władze statutowe Związku, a następnie – porządkując strukturę organizacyjną – dokonał podziału kraju na 20 oddziałów terenowych. W ich skład wszedł również Lublin, co było rezultatem zaangażowania kol. Edwarda SP8CK w proces powołania struktur PZK na Lubelszczyźnie.

Zaświadczenie z dnia 29 września 1957 roku, wystawione przez Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Związku Krótkofalowców, potwierdziło powołanie Lubelskiego Oddziału PZK, obejmującego swym działaniem teren województwa lubelskiego (według stanu na dzień wystawienia dokumentu). Jednocześnie wyznaczono Komisję Organizacyjną w składzie: inż. Edward Kawczyński, mgr Zbigniew Rybka, Alfred Kozłowski oraz Jerzy Miśkiewicz, której zadaniem było zwołanie Walnego Zgromadzenia członków PZK zamieszkałych na terenie działania oddziału.

Podczas Walnego Zgromadzenia Założycielskiego Oddziału Wojewódzkiego PZK w Lublinie, które odbyło się 27 października 1957 roku, powołano Lubelski Klub Krótkofalowców. Jego nazwa i skrót (LKK) nawiązywały do przedwojennego Lwowskiego Klubu Krótkofalowców, a samo zgromadzenie stanowiło formalne, organizacyjne utworzenie Oddziału Lubelskiego PZK.

Pierwszy Zarząd Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Związku Krótkofalowców w Lublinie, powołany w roku 1957, stanowili:

• Edward Kawczyński SP8CK – prezes Zarządu

• Zbigniew Rybka SP8HR – wiceprezes Zarządu

• Władysław Socha SP8SZ – sekretarz Zarządu

• Jerzy Miśkiewicz SP8TK – skarbnik Zarządu

Wkrótce do składu Zarządu dołączył Wiesław Wolski SP8TM, który po powrocie ze studiów w Gdańsku w sposób bardzo aktywny przyczynił się do rozwoju działalności krótkofalarskiej. Spośród tego grona, w chwili sporządzania niniejszego opracowania (styczeń 2026 roku), żyje już tylko Jerzy Miśkiewicz SP8TK.

W początkowym okresie działalności Oddziału w skład Zarządu wchodzili:

• inż. Edward Kawczyński SP8CK – krótkofalowiec z lat 30. XX wieku

• mgr Zbigniew Rybka SP8HR – krótkofalowiec z lat 30. XX wieku

• ppłk Lech Gabski SP8AIS – wiceprezes

• inż. Władysław Socha SP8SZ – sekretarz Oddziału, krótkofalowiec od 1934 roku

• Jerzy Miśkiewicz SP8TK – skarbnik

• Kazimierz Wojniak SP8MG – skarbnik

Oprócz członków Zarządu istotny wkład w rozwój Oddziału wnieśli również:

• inż. Wiesław Wolski SP8TM – wybitny szkoleniowiec i organizator

• mgr inż. Antoni Marcelewicz SP8UJ – przewodniczący Komisji Rewizyjnej

• Jan Marciniak SP8AIZ

• Stanisław Oleksy SP8AVC – odpowiedzialny za nadzór nad statutową działalnością Oddziału

• Michał Bartnik SP8CP – QSL Manager i Award Manager Oddziału

Klub otrzymał znak wywoławczy SP8PLU, który bardzo szybko stał się rozpoznawalny i aktywny w eterze. Opiekę nad klubem objął Wojewódzki Dom Kultury z siedzibą na Zamku Lubelskim, a następnie – wydzielony z WDK – Młodzieżowy Dom Kultury „Pod Akacją” przy ul. Grodzkiej.

Podjęta działalność szkoleniowa w ramach MDK, połączona z szeroką popularyzacją krótkofalarstwa wśród młodzieży oraz lokalnej społeczności, przyniosła nieoczekiwanie bardzo dobre rezultaty. Klub tętnił życiem do późnych godzin nocnych, a klubowa radiostacja SP8PLU przez wiele lat należała do wiodących w województwie lubelskim i była słyszana w eterze niemal przez całą dobę.

Prowadzone szkolenia zaowocowały masowym uzyskiwaniem nowych pozwoleń radiowych (licencji), a wielu ówczesnych kursantów i kursantek do dziś jest aktywnych i słyszalnych w eterze. Ścisła i długotrwała współpraca z LOK oraz ZHP, trwająca do dnia dzisiejszego, doprowadziła do powstania w niemal każdym powiecie regionu klubów działających w strukturach LOK, ZHP lub PZK.

Nie sposób wymienić wszystkich osób, które wniosły istotny wkład w rozwój krótkofalarstwa na Lubelszczyźnie. Oprócz wyżej wymienionych warto jednak odnotować znaki wywoławcze, które dla wielu stały się kamieniami milowymi lokalnego krótkofalarstwa: SP8CP, SP8TL, SP8HT (obecnie SP7HT), SP8AIZ, SP8UJ, SP8AVC. Wielu współczesnych krótkofalowców zawdzięcza tym osobom swoje pierwsze doświadczenia i umiejętności, a dziś, mimo upływu wielu lat, może uważać się za uczniów i spadkobierców tradycji krótkofalarskiej na Lubelszczyźnie.

Działalność Lubelskiego Klubu Krótkofalowców i stacji SP8PLU

Klub bardzo szybko rozpoczął działalność szkoleniową – najpierw w siedzibie na Zamku Lubelskim, a następnie w Młodzieżowym Domu Kultury „Pod Akacją” przy ul. Grodzkiej. Równocześnie uruchomiono szkolenia przygotowujące do egzaminu na świadectwo uzdolnienia, które umożliwiało złożenie wniosku o wydanie pozwolenia radiowego, czyli licencji. Dla współczesnych warto wyjaśnić, że ówczesne pozwolenie obejmowało posiadanie i użytkowanie stacji radiowej. Oznaczało to, że nie można było posiadać w domu nadajnika bez odpowiedniego zezwolenia, nawet jeśli nie był on używany.

Wielu uczestników klubu, planujących ubiegać się o licencję lub pozwolenie radiowe, było absolwentami bądź uczniami szkół elektrycznych. Nie obce im były pojęcia z zakresu elektrotechniki, radiotechniki czy elektromechaniki. Nowością były natomiast przepisy prawne dotyczące amatorskich stacji radiowych, zasady prowadzenia łączności oraz zasady budowy anten do celów amatorskich.

Najtrudniejszym i najdłuższym elementem szkolenia było opanowanie odbioru i nadawania alfabetem Morse’a. W latach 60. i 70. komunikacja radiowa przy użyciu Morse’a była powszechnie stosowana zarówno w wojsku, jak i w służbach komercyjnych. Ponadto umiejętność bezbłędnego odbioru i nadawania z prędkością co najmniej siedmiu słów na minutę była wymagana na egzaminie na świadectwo uzdolnienia. Nic dziwnego, że szkolenia w tym zakresie trwały kilka miesięcy.

W moim przypadku (SP8HPW) zajęcia z nauki alfabetu Morse’a w siedzibie Młodzieżowego Domu Kultury „Pod Akacją” odbywały się od października do kwietnia następnego roku, w poniedziałki i czwartki, z możliwością dodatkowego doszkalania się w piątki i niedziele. Zajęcia w poniedziałki i czwartki trwały po około dwie godziny (17:00–19:00), natomiast w piątki i niedziele od jednej do dwóch godzin. Podstawowe lekcje prowadził inż. Wiesław Wolski SP8TM, który – w moim odczuciu – uwielbiał pracę z młodzieżą, natomiast zajęcia dodatkowe w piątki i niedziele prowadzili Tadeusz Krzęciewski SP8AWL oraz Jacek Sieroń SP8BAI.

Bardzo ważnym elementem szkolenia była praktyczna nauka pracy na radiostacji i nawiązywania amatorskich łączności. Stacja SP8PLU była czynna niemal codziennie, szczególnie w godzinach popołudniowych, a pod okiem instruktora odbywały się praktyczne ćwiczenia w przeprowadzaniu QSO.

Po zdaniu egzaminu i uzyskaniu świadectwa uzdolnienia można było składać wniosek o wydanie pozwolenia na posiadanie i użytkowanie radiostacji amatorskiej. Ówczesny regulator państwowy, czyli Państwowa Inspekcja Radiowa, wydawał zezwolenie wraz ze znakiem wywoławczym. Na jego przyznanie oczekiwało się kilka miesięcy.

Czas oczekiwania wiązał się z pytaniami takimi jak: jaki znak zostanie przydzielony, czy będzie trudny w nadawaniu i odbiorze oraz z jakiej serii literowej będzie pochodził. Otrzymanie znaku z wcześniejszej serii literowej oznaczało, że krótkofalowiec jest „starszy” stażem, a więc cieszy się większym szacunkiem w środowisku.

Piszący niniejszy tekst pamięta sytuację, gdy jeden z kolegów otrzymał znak wywoławczy z serii „G” – SP8G…, a kolejni już z serii „H”, i to nie typu „HA…”, „HB…”, lecz „HK…”, „HM…” czy „HP…”.

Klub SP8PLU był bardzo aktywny nie tylko w swoich siedzibach – na Zamku Lubelskim i w Młodzieżowym Domu Kultury „Pod Akacją” – lecz również na szerszym forum. Podczas wielu wydarzeń prezentował się publiczności, prowadząc pokazowe łączności na Placu Litewskim oraz organizując wyprawy terenowe.

Klub SP8PLU nie miał szczęścia do długotrwałego funkcjonowania w jednej siedzibie. Pierwsza siedziba LKK na Zamku Lubelskim działała od 1957 do około 1970 roku. W połowie lat 70., prawdopodobnie w 1974 roku, klub musiał przenieść się do Szkoły Podstawowej nr 42 przy ul. Krasińskiego 7 w Lublinie. Następnie siedzibę klubu ulokowano przy ul. Romantycznej, gdzie funkcjonował do około 1990 roku.

Każda z tych siedzib tworzyła niepowtarzalny klimat. Klub odwiedzali chętni uczestnicy, organizowano zajęcia i pracowano w zawodach. Pamiętam, że w 1974 roku, 22 lipca, podczas ważnych wówczas zawodów „Manifest Lipcowy”, radiostacja SP8PLU została przeniesiona na ul. Krasińskiego. W trybie pilnym przewieziono kilka niezbędnych elementów z ul. Grodzkiej na ul. Krasińskiego. Nie zważając na burzę i ulewny deszcz, znalazł się chętny, który własnym motocyklem dostarczył sprzęt do szkoły. Inż. Wolski pracował długo w nocy, ale na godzinę 5:00 rano 22 lipca stacja SP8PLU była już na pasmach.

Na ul. Romantycznej znajdowało się niewiele pomieszczeń, ale udało się wygospodarować lokal klubowy, w którym ustawiono radiostację w sposób umożliwiający komfortową pracę. Klub odwiedzali liczni goście – pamiętam, że miałem tam okazję spotkać się bezpośrednio z inż. Edwardem Kawczyńskim SP8CK oraz Zbigniewem Rybką SP8HR. Po przemianach ustrojowych w latach 1989–1990 klub musiał opuścić pomieszczenia przy ul. Romantycznej.

Jak wynika ze sprawozdania Wiceprezesa Zarządu Oddziału PZK w Lublinie, wygłoszonego 5 maja 1993 roku na Zjeździe Sprawozdawczym Oddziału, efektem przemian ustrojowo-politycznych w Polsce było wprowadzenie szeregu zmian prawnych dotyczących krótkofalowców. Zmienił się również sposób finansowania działalności PZK, co wiązało się z koniecznością opłacania czynszów za wynajem lokali lub rezygnacją z ich użytkowania. W wyniku tych zmian wiele klubów zaprzestało działalności.

W 1988 roku działało 25 klubów PZK, natomiast na dzień 12 maja 1993 roku pozostało już tylko 13, w tym SP8PLU, który w sprawozdaniu określono jako klub „z chwilową zapaścią”. Ta „chwilowa zapaść” trwała przez dłuższy czas. Znak SP8PLU w XXI wieku był słyszany w eterze głównie jako znak dodatkowy lub, jak kiedyś określano, okolicznościowy. Okazją do jego używania były różne wydarzenia związane z jubileuszami Oddziału w Lublinie.

Na stałe znak SP8PLU powrócił w 2025 roku. Klub został reaktywowany 3 czerwca 2025 roku na wniosek Lubelskiego Oddziału Polskiego Związku Krótkofalowców. Pozwolenie radiowe dla znaku SP8PLU zostało wydane 23 listopada 2025 roku. Obecna siedziba klubu mieści się w dawnym Domu Żołnierza, przy ul. Żwirki i Wigury 6, 20-029 Lublin.

Opisanie szczegółowych dziejów klubu SP8PLU jest zadaniem niezwykle trudnym. Mimo zawieruchy czasów oraz licznych przemian administracyjnych, prawnych, społecznych i ustrojowych w Polsce, krótkofalarstwo w Lublinie istniało nieprzerwanie, a znak SP8PLU do dziś wielu osobom kojarzy się bardzo pozytywnie.

Choć państwowy regulator – najpierw PIR, a następnie PAR i UKE – nie przechowywał dokumentów, zwłaszcza osobowych dotyczących egzaminów i wydanych licencji, dzięki zapobiegliwości Jurka SP8TK wiele z tych materiałów zachowało się do dziś. Pozwala to odtworzyć wiele aspektów działalności Lubelskiego Oddziału PZK i utrwalić historię klubu SP8PLU.

Do opracowania powyższego tekstu  wykorzystano następujące teksty źródłowe:

1. Z. Rybka, I. Wyporski, J. Ziembicki. „Historia krótkofalarstwa polskiego”. Agencja Wydawnicza „Ruch”, Warszawa 1970.
2. Opracowania w formie maszynopisów udostępnione przez. J. Miśkiewicza SP8TK
3. Dokumenty archiwalne dotyczące utworzenia oddziału PZK w Lublinie w latach 1957 – 1962
4. Dokumenty archiwalne dotyczące działalności Oddziału PZK w Lublinie i stacji SP8PLU    

Ważnym elementem prezentującym historię Oddziału PZK w Lublinie są zdjęcia.  Nie zachowało się ich zbyt dużo, ale te które przetrwały pokazują ludzi  zasłużonych dla Oddziału, stacji PLU i ruchu krótkofalarskiego. 

Poniżej  zawarte są zdjęcia wybrane z archiwum Andrzeja SP8BWR (SK) do ilustracji strony SP8PLU.

Rok 1937/38 - na zdjęciu członkowie Zebrania Organizacyjnego, na którym powołany został Lubelski Klub Radionadawców z siedzibą w Gimnazjum im. Batorego w Lublinie. Stoją od lewej:

1.SP1KG (SP8HR) - Zbigniew Rybka - KF Manager
2.SP3AS (SP8SZ) - Władysław Socha - Sekretarz Klubu
3.SP3CI - prof.Kazimierz Juszczakowski - Prezes Klubu
4.SP1EG - Władysław Nestorowicz - Prezes Techniczny
5.SP2TA - st.s. Antoni Tydda - Skarbnik
Na drugim planie: inżynierowie i technolodzy z Lubelskiej Wytwórni Samolotów i Poczty Lubelskiej.

Wyprawy też były - rok 1960. Ta ekipa szykuje się do wyjazdu a celem jest Chełm. W centarlnym punkcie nadajnik, a na nim stoi odbiornik HRO. Stoją od lewej: L.Walczak - SP8BKL, Kazimierz Wojniak - SP8MG, Jacek Sieroń - SP8BAI, Zbigniew Olender - SP8AOV, Zbigniew Rybka - SP8HR i Jerzy Miśkiewicz - SP8TK

Lata 70-te. Przed Szkołą przy ul. Krasińskiego. Po lewej - Wiesio SP8TM, operator stacji - NN, inż. Edward Kawczyński - SP8CK a w Jego tle Marek Miśkiewicz - SP8UFO



Pokazy pracy radiostacji klubowej, zawsze gromadziły masę osób zainteresowanych tym tematem. Lata 70-te - przed Szkołą Nr 42 przy ul. Krasińskiego.

Więcej zdjęć można obejrzeć na stronie pod linkiem.

Opracował: J. Kowalski SP8HPW